Chiều cao theo tuổi là chỉ số phản ánh dinh dưỡng tích lũy trong nhiều năm, không phải trong vài tuần. Dưới −2 SD được gọi là thấp còi — đây là định nghĩa của WHO, dùng chung trong mọi điều tra dinh dưỡng.
Đang tải công cụ tính chiều cao theo tuổi…
Kết quả mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa.
Nhập tháng tuổi, giới tính và chiều cao đo được, công cụ sẽ cho biết bé đứng ở đâu so với trẻ cùng lứa và cách các mốc quan trọng bao xa.
Công thức và cách tính
Cùng phương pháp LMS như hai công cụ trẻ em còn lại, chỉ đổi sang bảng height-for-age của WHO cho trẻ 5–19 tuổi.
- Đo chiều cao đúng cách: đứng thẳng, bỏ giày, gót chạm tường, mắt nhìn ngang.
- Xác định tháng tuổi tròn của bé.
- Tra L, M, S của tháng tuổi và giới tính trong bảng WHO.
- Đổi chiều cao sang z-score bằng công thức LMS.
- Dưới −2 SD là thấp còi, dưới −3 SD là thấp còi nặng.
Khác với cân nặng, chiều cao gần như không giảm và không dao động theo ngày. Vì thế z-score chiều cao là chỉ số ổn định, thay đổi chậm — và một lần đo đã nói được khá nhiều.
Ví dụ cụ thể
Tỷ lệ thấp còi lứa tuổi học đường ở Việt Nam qua hai mốc điều tra:
| Năm | Tỷ lệ thấp còi | Ghi chú |
|---|---|---|
| 2010 | 23,4% | Tổng điều tra dinh dưỡng |
| 2020 | 14,8% | giảm rõ rệt sau 10 năm |
Cùng giai đoạn đó, chiều cao trung bình thanh niên 18 tuổi tăng từ 164,4 cm lên 168,1 cm ở nam, và từ 154,8 cm lên 156,2 cm ở nữ.
Trường hợp đặc biệt
Trẻ dậy thì sớm hoặc muộn
Bé dậy thì sớm thường cao vượt bạn cùng tuổi trong một hai năm rồi dừng lại sớm hơn; bé dậy thì muộn thì ngược lại. z-score tại một thời điểm vì thế có thể gây hiểu nhầm — nên nhìn cả chuỗi đo và chiều cao của bố mẹ.
Trẻ dưới 5 tuổi
Bảng dùng ở đây bắt đầu từ tháng thứ 61. Với trẻ nhỏ hơn, cần bộ WHO 2006, và trẻ dưới 2 tuổi phải đo nằm chứ không đo đứng.
Khi nào chỉ số này không phản ánh đúng
Chiều cao chịu ảnh hưởng lớn từ di truyền. Bé thấp hơn trung bình nhưng bố mẹ đều thấp thì thường không phải vấn đề dinh dưỡng — hãy đối chiếu thêm với chiều cao dự đoán từ bố mẹ.
Ngược lại, thấp còi thật sự thường tích tụ âm thầm trong nhiều năm chứ không xuất hiện đột ngột, và giai đoạn có thể can thiệp hiệu quả nhất là trước 5 tuổi. Nếu z-score dưới −2, nên cho bé đi khám để tìm nguyên nhân.
Đo sai là nguồn sai số phổ biến. Đo lúc chiều tối cho kết quả thấp hơn buổi sáng khoảng 1 cm do đĩa đệm cột sống bị nén trong ngày — nên đo cùng một thời điểm giữa các lần.
Công cụ liên quan
- Dự đoán chiều cao tương lai — từ chiều cao bố mẹ
- Cân nặng trẻ em theo tuổi —
- Tính BMI trẻ em —
- So sánh với trung bình người Việt —
Câu hỏi thường gặp
Thấp còi là gì?
Là chiều cao theo tuổi dưới −2 độ lệch chuẩn so với chuẩn WHO. Đây là chỉ số phản ánh thiếu dinh dưỡng kéo dài, thường tích tụ từ những năm đầu đời, chứ không phải hậu quả của vài tuần ăn kém.
Con tôi thấp hơn bạn cùng lớp, có phải thấp còi không?
Chưa chắc. Trẻ khỏe mạnh có chiều cao trải rộng, và di truyền đóng vai trò lớn. Chỉ khi z-score dưới −2 mới gọi là thấp còi. Hãy đối chiếu thêm chiều cao dự đoán từ bố mẹ trước khi lo lắng.
Đo chiều cao lúc nào thì chuẩn nhất?
Buổi sáng, vì đến chiều tối chiều cao giảm khoảng 1 cm do cột sống bị nén. Đứng thẳng, bỏ giày, gót và lưng chạm tường, mắt nhìn ngang, dùng vật phẳng đặt ngang đỉnh đầu.
Có cách nào giúp con cao thêm không?
Phần thay đổi được nằm ở dinh dưỡng đủ chất, ngủ đủ và vận động đều trong suốt giai đoạn phát triển, đặc biệt là trước 5 tuổi và trong dậy thì. Không có thực phẩm hay thuốc nào làm tăng chiều cao vượt tiềm năng di truyền.
Tỷ lệ thấp còi ở Việt Nam hiện nay ra sao?
Theo Tổng điều tra dinh dưỡng 2019–2020, thấp còi lứa tuổi học đường giảm từ 23,4% năm 2010 xuống 14,8% năm 2020. Cùng lúc đó, tỷ lệ thừa cân béo phì lại tăng hơn gấp đôi.
Căn cứ và nguồn
- WHO Growth Reference 2007 — BMI-for-age, height-for-age và weight-for-age cho trẻ 5–19 tuổi —
- WHO — Computation of centiles and z-scores (phương pháp LMS, có quy tắc cắt ngọn ±3 SD) —
- Tổng điều tra dinh dưỡng 2019–2020, Bộ Y tế công bố tháng 4/2021 —
Cập nhật tham số: 09/2026. Kết quả mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa.