Bảng phân loại BMI theo chuẩn WHO và chuẩn châu Á mới nhất

Trong mười năm, tỷ lệ thấp còi ở học sinh Việt Nam giảm từ 23,4% xuống 14,8%, còn tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ 5–19 tuổi tăng từ 8,5% lên 19,0% — số của Tổng điều tra dinh dưỡng 2019–2020, Bộ Y tế công bố ngày 15/4/2021.

Hai đường cong đi ngược nhau trong cùng một thập niên. Đó là lý do một bảng phân loại cân nặng ở Việt Nam bây giờ phải đọc được cả hai đầu: đầu thiếu và đầu thừa. Và cũng là lý do chúng ta có hai bảng ngưỡng cùng lúc chứ không phải một.

Bài này đặt bảng của chuẩn WHO cạnh bảng của chuẩn châu Á (Bộ Y tế) đang áp dụng năm 2026, chỉ ra đúng chỗ hai bên nói ngược nhau, và quy mỗi mốc ra số ki-lô-gam cụ thể theo chiều cao. Muốn thấy hai bảng chạy trên số đo của chính bạn thì trang so sánh hai chuẩn làm việc đó ngay.

Hai bảng, một phép chia

Phép tính hoàn toàn giống nhau ở cả hai chuẩn: cân nặng chia cho bình phương chiều cao. Khác biệt nằm trọn ở chỗ đặt các vạch phân loại.

Chuẩn WHO là bảng quốc tế, dùng chung cho mọi quần thể, với mốc thừa cân ở 25 và mốc béo phì ở 30. Chuẩn châu Á hạ hai mốc đó xuống 23 và 25, vì ở cùng một chỉ số thì người châu Á thường có tỷ lệ mỡ cao hơn và nguy cơ chuyển hóa xuất hiện sớm hơn.

Việt Nam dùng bảng thứ hai. Nó nằm trong Quyết định 2892/QĐ-BYT ngày 22/10/2022, và tới thời điểm viết bài chưa có văn bản nào thay thế.

Bảng phân loại đầy đủ theo cả hai chuẩn

Bảng dưới gộp cả sáu nhóm của chuẩn WHO và năm nhóm của chuẩn châu Á vào một chỗ, để bạn thấy chúng lệch nhau ở đâu.

Khoảng chỉ số	Chuẩn WHO	Chuẩn châu Á (Bộ Y tế)
Dưới 18,5	Thiếu cân	Thiếu cân
18,5 – 22,9	Bình thường	Bình thường
23,0 – 24,9	Bình thường	Thừa cân
25,0 – 29,9	Thừa cân	Béo phì độ I
30,0 – 34,9	Béo phì độ I	Béo phì độ II
35,0 – 39,9	Béo phì độ II	Béo phì độ II
Từ 40,0	Béo phì độ III	Béo phì độ II

Đọc bảng theo hàng ngang sẽ thấy ngay: từ 23 tới 30, cột phải luôn nặng hơn cột trái đúng một bậc. Từ 35 trở lên thì hai bên gặp lại nhau vì chuẩn châu Á không chia tiếp.

Một quy tắc nữa cần nhớ khi tra: ngưỡng được so trên số chưa làm tròn, và mỗi khoảng lấy cận dưới. Chỉ số 22,96 vẫn thuộc nhóm bình thường theo cột phải; 23,01 thì không. Ứng dụng nào làm tròn thành 23 rồi mới tra sẽ cho bạn nhãn khác.

Vùng 23 đến 25, nơi hai chuẩn nói ngược nhau

Đây là khoảng duy nhất mà một người được gọi là bình thường ở bảng này và thừa cân ở bảng kia. Rất nhiều người Việt trưởng thành rơi đúng vào đó.

Chuyện này gây bực mình có thật. Bạn tra ở một trang nước ngoài thấy “bình thường”, tra ở phòng khám trong nước thấy “thừa cân”, rồi kết luận một trong hai chỗ tính sai. Không chỗ nào sai cả — chúng dùng hai bảng khác nhau, và cả hai đều ghi rõ mình dùng bảng nào nếu bạn chịu khó tìm.

Với người sống ở Việt Nam, tôi khuyên đọc theo cột châu Á. Không phải vì nó “đúng hơn” về mặt khoa học, mà vì đó là bảng mà bác sĩ của bạn dùng khi đọc kết quả khám, và vì so sánh chỉ có nghĩa khi hai bên dùng chung một thước.

Bạn nhập số đo vào ô bên dưới thì cả hai nhãn hiện cùng lúc, khỏi phải tự tra bảng.

Mỗi mốc ứng với bao nhiêu ki-lô-gam

Ngưỡng dạng số trừu tượng khó hình dung, nên đây là bảng quy đổi sang cân nặng thật cho năm chiều cao phổ biến ở Việt Nam.

Mốc	1m55	1m60	1m65	1m70	1m75
18,5 — sàn bình thường	44,4	47,4	50,4	53,5	56,7
22,9 — trần bình thường (châu Á)	55,0	58,6	62,3	66,2	70,1
24,9 — trần bình thường (WHO)	59,8	63,7	67,8	72,0	76,3
25 — béo phì độ I (châu Á)	60,1	64,0	68,1	72,2	76,6
30 — béo phì độ II (châu Á)	72,1	76,8	81,7	86,7	91,9

Đơn vị là ki-lô-gam. Nhìn hàng thứ hai và thứ ba sẽ thấy khoảng cách giữa hai chuẩn quy ra cân nặng: với người cao 1m70 là 5,8 kg, với người cao 1m55 là 4,8 kg. Gần sáu ki-lô-gam là khoảng cách giữa hai cái nhãn cho cùng một cơ thể.

Hai chỗ bảng rút gọn thường bỏ qua

Cả hai chuẩn đều lấy 18,5 làm mốc thiếu cân, nhưng bên dưới mốc đó còn ba bậc nữa mà bảng rút gọn thường bỏ qua.

• Từ 17,0 đến dưới 18,5: thiếu cân độ I, mức nhẹ.
• Từ 16,0 đến dưới 17,0: thiếu cân độ II.
• Dưới 16,0: thiếu cân độ III, mức nặng, cần được theo dõi y tế.

Ba bậc này đáng biết vì cách xử lý khác nhau hẳn. Độ I ở một người vốn gầy từ nhỏ, ăn uống bình thường, thường không cần can thiệp gì. Độ III thì ngược lại — đó là mức nên đi khám tìm nguyên nhân chứ không phải mức để tự tăng khẩu phần.

Ở Việt Nam, đầu thiếu của bảng vẫn còn nguyên ý nghĩa. Con số thấp còi học đường 14,8% năm 2020 tuy đã giảm mạnh so với 23,4% mười năm trước nhưng chưa phải là nhỏ.

Chỗ thứ hai là người cao tuổi. Họ vẫn dùng bảng người trưởng thành, nhưng nhiều nghiên cứu gợi ý người từ 65 tuổi nên giữ chỉ số cao hơn khoảng thông thường, quanh 23 đến 28.

Lý do là ở tuổi này, chỉ số thấp thường phản ánh mất khối cơ chứ không phải ít mỡ, và người có dự trữ cân nặng vừa phải chịu đựng bệnh tật tốt hơn. Có một chi tiết kỹ thuật nữa: cột sống xẹp dần làm chiều cao giảm 1–3 cm, nên nếu dùng chiều cao ghi từ hai mươi năm trước thì con số ra sẽ thấp hơn thật.

Cần nói rõ khoảng 23–30 này đến từ nghiên cứu nước ngoài, không phải ngưỡng do WHO hay Bộ Y tế ban hành, và chưa có số liệu riêng cho người Việt trên 65 tuổi. Tôi nêu nó như một lưu ý khi đọc bảng, không phải như một ngưỡng thay thế.

Tóm gọn và một lời khuyên

Một phép chia, hai bảng vạch, và một vùng 23–25 nơi chúng nói ngược nhau. Người sống ở Việt Nam đọc theo cột châu Á vì đó là bảng có hiệu lực trên giấy tờ; cột WHO để dành cho lúc bạn so với số liệu quốc tế. Bên dưới 18,5 còn ba bậc, và từ 65 tuổi thì bảng cần đọc kèm lưu ý.

Điều tôi muốn nói thêm: bảng phân loại là công cụ sàng lọc, không phải bản án. Nó xếp bạn vào một ô dựa trên đúng hai con số, và không ô nào trong bảng biết bạn có bao nhiêu mỡ hay mỡ nằm ở đâu. Nếu bạn vừa tra xong và thấy mình ở vùng 23–25, việc hợp lý tiếp theo không phải là ăn ít đi mà là đo vòng eo rồi chia cho chiều cao — dưới 0,5 thì cái nhãn kia chưa nói lên nhiều.

Bạn có thể còn thắc mắc

Việt Nam dùng bảng nào?

Bảng theo chuẩn châu Á, quy định trong Quyết định 2892/QĐ-BYT ngày 22/10/2022 của Bộ Y tế. Đây là bảng các cơ sở khám chữa bệnh trong nước áp dụng, với mốc thừa cân 23 và mốc béo phì độ I là 25.

Chỉ số 23 là bình thường hay thừa cân?

Thừa cân theo chuẩn châu Á, bình thường theo chuẩn WHO. Đây chính là điểm đầu tiên hai bảng tách nhau. Nếu bạn ở Việt Nam, hãy đọc theo cột châu Á.

Vì sao chuẩn châu Á không có béo phì độ III?

Vì nó chỉ chia tới hai độ, gộp mọi trường hợp từ 30 trở lên vào độ II. Chuẩn WHO chia tiếp thành ba độ với các mốc 35 và 40. Khác biệt này thuần túy là cách đánh số; ở mức đó thì cả hai bảng đều kết luận béo phì và hướng xử lý không phụ thuộc vào tên độ.

Có nên làm tròn trước khi tra bảng không?

Không. Ngưỡng so trên số chưa làm tròn nên 22,96 và 23,01 nằm ở hai nhóm khác nhau dù cùng làm tròn thành 23. Làm tròn chỉ dùng để hiển thị, thường lấy hai chữ số thập phân.

Trẻ em tra bảng này được không?

Không. Người dưới 20 tuổi phải so với bảng tăng trưởng của WHO theo đúng tháng tuổi và giới tính, kết quả ra dạng z-score. Dùng bảng người trưởng thành cho trẻ sẽ cho kết luận sai, vì chỉ số trung vị của trẻ thay đổi liên tục theo tuổi.

Nguồn tham chiếu

• Quyết định 2892/QĐ-BYT ngày 22/10/2022 của Bộ Y tế — Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì, nguồn của bảng ngưỡng chuẩn châu Á (bản toàn văn).
• WHO — Obesity and overweight: bảng phân loại quốc tế cho người trưởng thành và ba phân độ thiếu cân.
• WHO Expert Consultation, The Lancet 2004;363:157–163 — cơ sở của các điểm hành động 23,0 và 27,5 cho quần thể châu Á.
• Tổng điều tra dinh dưỡng 2019–2020, Bộ Y tế công bố ngày 15/4/2021 — số liệu thấp còi học đường và thừa cân béo phì ở trẻ 5–19 tuổi.
• Winter JE và cộng sự 2014, Am J Clin Nutr 99(4):875 — cơ sở của khoảng gợi ý 23–30 cho người từ 65 tuổi; đây là gợi ý từ phân tích gộp, không phải ngưỡng chính thức.